Franca ka një histori të gjatë me migracionin. Vendi ka pranuar gjithmonë njerëz — nga Afrika Veriore, nga Europa Jugore, nga e gjithë bota. Dhe në mes të kësaj, me qetësi dhe vendosmëri: një komunitet shqiptar që është ndër më të vjetrit në Europën Perëndimore. Ndërmjet 60.000 dhe 80.000 shqiptarë jetojnë sot në Francë, shumë prej tyre që nga fillimi i viteve 1990. Kjo është një diasporë me histori, me thellësi, me rrënjë.
Valet e para — Shqipëria në vitet 1990
Ajo që e dallon komunitetin shqiptar në Francë nga shumë të tjerë: ai përbëhet kryesisht nga shqiptarë nga Shqipëria — jo nga Kosova. Kjo është një dallim i rëndësishëm. Ndërsa komunitetet shqiptare në Gjermani, Austri apo Zvicër janë kryesisht të karakterizuara nga kosovarë, valet e para të mëdha të migracionit drejt Francës erdhën drejtpërdrejt nga Shqipëria.
Pas rënies së diktaturës komuniste në vitin 1990, Shqipëria hapi kufijtë e saj. Qindra mijëra njerëz e lanë vendin që kishte vuajtur për dekada nën një nga regjimed më të izoluara të Europës. Franca ishte një destinacion i preferuar — gjuha ishte më e njohur se gjermanishtja, sistemi arsimor i respektuar, cilësia e jetës e lartë. Familjet e para shqiptare që erdhën në fillim të viteve 1990 hodhën themelet e gjithçkaje që ekziston sot.
Parisi dhe Lioni — qendrat e diasporës shqiptare
Komuniteti shqiptar në Francë përqendrohet në dy zona metropolitane. Parisi është qendra e qartë — në Île-de-France jetojnë shumica e shqiptarëve të Francës. I gjesh në lagje të ndryshme, jo në një lagje të vetme shqiptare, por të shpërndarë në të gjithë qytetin. Kjo është tipike për diasporën shqiptare në Francë: më e padukshme nga jashtë, por e fortë në brendësi me rrjetet e saj.
Lioni është qendra e dytë e madhe. Qyteti industrial në juglindje të Francës ka një traditë të migracionit — dhe komuniteti shqiptar është i rrënjosur thellë atje. Gjenden restorante shqiptare, berberë shqiptarë, dhe mbi të gjitha: rrjete shqiptare që janë rritur gjatë dekadave. Ajo që vërehet veçanërisht në Lion: gjenerata e vjetër ka mësuar frëngjishten dhe është integruar, pa braktisur gjuhën shqipe. Fëmijët dhe nipërit flasin të dyja.
Diaspora e vjetër — një brez me përvojë
Ajo që e dallon komunitetin shqiptar në Francë nga komunitetet më të reja të diasporës: ka një brez që ka jetuar gjithçka tashmë. Njerëzit që erdhën në fillim të viteve 1990 janë sot në të pesëdhjetat dhe të gjashtëdhjetat. Kanë mbijetuar pasigurinë e viteve të para. Kanë pasaporta franceze, karriera profesionale, apartamente — dhe zemra shqiptare.
Fëmijët e tyre, gjenerata e dytë, janë rritur mes dy kulturave. Shkolla franceze, shtëpi shqiptare. Miq francezë, gjyshër shqiptarë. Dhe tani këta fëmijë janë të rritur, janë në mes të jetës — dhe ndonjëherë pyesin veten: Kush jam unë? Francez? Shqiptar? Të dyja? E njoh shumë mirë këtë ndjesi.
Mes dy identiteteve — historia ime personale
Jam Edison Luta, i lindur në Kosovë, i rritur në Gjermani. Gjithë jetën tim kam qenë mes dy botëve. E di si ndjehet të jesh një njeri në shkollë dhe tjetër në shtëpi. Si ndërrosh gjuhën kur mbyll derën pas teje. Si shpjegon nga je dhe megjithatë nuk mund ta shpjegosh plotësisht kush je.
Të rinjtë shqiptarë në Francë e njohin këtë ndjesi. Dhe u them atyre të njëjtën gjë që i them vetes: ky identitet i dyfishtë nuk është mangësi — është pasuri. Kush është rritur mes dy kulturave ka një perspektivë që të tjerët nuk e kanë. Sheh gjëra që banorët vendas nuk i shohin. Lidh njerëz që ndryshe nuk do të takoheshin kurrë. Kjo është dhuratë.
dua.com — lidhje përtej kufijve
Në një komunitet relativisht të vogël prej 60.000 deri 80.000 njerëzish, gjetja e partnerëve shqiptarë në Francë nuk është gjithmonë e lehtë. Parisi është një qytet me miliona banorë, Lioni është i madh — dhe komuniteti shqiptar është i shpërndarë, jo i përqendruar në një lagje. Jeton në të njëjtin vend, por nuk e gjen domosdoshmërisht tjetrin.
Këtu hyn dua.com. Aplikacioni shqiptar i takimeve lidh beqarë shqiptarë në të gjithë Europën — jo vetëm brenda një vendi. Kush jeton në Paris dhe kërkon dikë me rrënjë shqiptare dhe që kupton përvojën e diasporës, gjen në dua.com njerëz jo vetëm në Lion apo Marsejë, por edhe në Londër, Vjenë, Zürich. Komuniteti nuk njeh më kufij.
Si Ambasador Markë i dua.com, i sjell historitë e këtij komuniteti në botën e jashtme. Sepse besoj: diaspora shqiptare është një nga komunitetet më të shquara të Europës. Dhe meriton një platformë që e kupton.
Një diasporë me thellësi dhe të ardhme
Ajo që më mbresëlën te komuniteti shqiptar në Francë: heshtja e tij. Nuk është zhurmshëm, nuk është i dukshëm. Integrohet, punon, ndërton — dhe mbetet shqiptar. Kjo është një forcë e heshtur që e admiroj shumë. Shqipëria pati një nga kapitujt më të errët në historinë europiane të shekullit të 20-të. Dhe megjithatë: njerëzit që e lanë vendin e ruajtën identitetin e tyre. E çuan atë në botë. Kjo është e shqueshme.
Komuniteti shqiptar në Francë shikon përpara. Gjenerata e tretë po rritet — fëmijë dhe nipër të migrantëve të parë. Do të flasin frëngjisht si gjuhë amtare dhe do të njohin shqipen. Do të hanë pizza dhe byrek. Do ta duan Francën dhe nuk do ta harrojnë Shqipërinë. Dhe kjo është pikërisht si duhet të jetë.
Nëse je pjesë e këtij komuniteti ose dëshiron të dish më shumë për diasporën shqiptare në Europë, ndiqe në Instagram — ndaj histori nga i gjithë kontinenti.