Kur flasim për diasporën shqiptare në Europë, Italia është vendi ku duhet të fillojmë. Me mbi 500.000 shqiptarë me shtetësi shqiptare — plus shumë të tjerë të natyralizuar — Italia është vendi me komunitetin më të madh shqiptar jashtë Ballkanit. Kjo nuk është një pakicë e vogël, kjo është një diasporë e vërtetë. Dhe ka një histori që e admiroj thellë.

Arratisja e madhe — 1991 dhe pas

Viti 1991 është një pikë kthese për historinë shqiptare. Kur regjimi komunist në Shqipëri u shemb, dhjetëra mijëra shqiptarë u drejtuan nga perëndimi. Shumë udhëtuan me anije nëpër Adriatik — disa në anije ngarkese të mbipopulluara, në kushte të vështira. Imazhet e asaj kohe shkuan nëpër botë. Italia ishte vendi i parë që i priti.

Në vitet që pasuan erdhën vale pas vale. Kriza ekonomike në Shqipëri e vitit 1997, konfliktet në Ballkan — çdo herë më shumë njerëz lëviznin nga perëndimi, dhe Italia ishte afër, e arritshme, e njohur. Ajo që filloi si lëvizje refugjatësh, u bë diaspora më e madhe shqiptare e Europës.

Romë, Milano, Firence — ku jetojnë shqiptarët

Komuniteti shqiptar në Itali është i shpërndarë nëpër të gjithë vendin. Në veri — në Lombardinë rreth Milanos, në Toskanë rreth Firences dhe Prato-s, në Emilia-Romagna rreth Bolonjës — ka një komunitet të fortë. Në jug, rreth Romës dhe Napolit, jetojnë gjithashtu mijëra shqiptarë.

Çfarë më fascinon: Shumë shqiptarë në Itali punojnë në ndërtim, bujqësi, hoteleri. Ata e ndërtuan fjalë për fjalë vendin — shtëpitë, rrugët, restorantet. Një pjesë e Italisë moderne u ndërtua me duart shqiptare. Kjo është krenari që duhet njohur.

Arbëreshët — 500 vjet histori shqiptare në Itali

Këtu duhet të përmend diçka të veçantë që shumë njerëz nuk e dinë: Arbëreshët. Këto janë komunitete shqiptare që jetojnë në Italinë e Jugut që nga shekulli i 15-të dhe i 16-të — në Kalabri, Sicili, Bazilikatë dhe rajone të tjera. Ata erdhën pas vdekjes së heroit kombëtar shqiptar Gjergj Kastrioti Skënderbeu, kur Perandoria Osmane pushtoi Ballkanin.

Këto komunitete kanë ruajtur gjuhën, traditën dhe identitetin e tyre për 500 vjet. Ata ende flasin një dialekt të vjetër shqiptar, Arbërishtin, dhe mbajnë traditat shqiptare. Kur mendoj për qëndrueshmërinë e identitetit shqiptar — Arbëreshët janë dëshmia ultimate. Pesë shekuj në një vend të huaj, dhe janë ende shqiptarë.

Dy gjenerata, një identitet

Komuniteti shqiptar në Itali sot është i rrënjosur thellë. Gjenerata e parë që erdhi në vitet 1990 ka fëmijë që u rritën në Itali. Shumë prej këtyre fëmijëve kanë ndjekur shkolla italiane, kanë miq italianë, flasin italisht pa aksent. Por gjithsesi: identiteti shqiptar vazhdon të jetojë.

E njoh mirë këtë ndjenjë. U rrita midis Kosovës dhe Gjermanisë, gjithmonë me ndjenjën se nuk isha as plotësisht këtu as plotësisht atje. Por me kalimin e kohës kuptova: Kjo përkatësi e dyfishtë nuk është dobësi. Është forcë. Kush ka rritur midis dy kulturave, mendon më gjerë, sheh më shumë, lidh më mirë.

dua.com — Lidhje përtej Alpeve

Me një komunitet kaq të madh shqiptar në Itali, lind pyetja për lidhjen. Si të gjesh partnerë shqiptarë, miq shqiptarë, komunitet shqiptar — në një vend të huaj, me një jetë të ndryshme? Kjo ishte e vështirë për një kohë të gjatë. Sot ekziston dua.com.

Platforma shqiptare e takimeve lidh beqarët shqiptarë jo vetëm brenda Italisë, por në të gjithë Europën. Kush jeton në Milano dhe kërkon dikë me rrënjë shqiptare, gjen në dua.com njerëz nga e gjithë kontinenti. Nga Gjermania, Zvicra, Austria, Anglia — dhe natyrisht nga Shqipëria vetë.

Si Ambasador i dua.com, udhëtoj nëpër Europë dhe takoj këtë komunitet. Shoh sa e rëndësishme është lidhja. Jo vetëm lidhja romantike — por komuniteti, përkatësia, ndjenja: Nuk jam i vetëm me historinë time.

Një diasporë që qëndron

Komuniteti shqiptar në Itali sot është pjesë e pandashme e vendit. Paguan taksa, punon, krijon familje, hap biznese. Nuk është më i ftuar — është bashkëjetues. Dhe njëkohësisht mbetet shqiptar. Kjo është forca e kësaj diaspore: është integruar pa u harruar.

Nëse je pjesë e këtij komuniteti ose ke rrënjë shqiptare dhe jeton në Itali — le të qëndrojmë të lidhur. Ndiq mua në Instagram, shikoji videot e mia dhe shkruam. Historitë e diasporës shqiptare meritojnë të tregohen.

Më shumë rreth diasporës shqiptare në Europë do të gjesh në artikullin tim kryesor rreth diasporës shqiptare.