Ekziston një fjalë e urtë shqipe: „Kurrë mos harro nga ke ardhur." Për mbi një milion shqiptarë që sot jetojnë jashtë atdheut, kjo nuk është thënie mbi një filxhan. Është një premtim i përditshëm.
Unë jam Edison Luta. Kam lindur në Kosovë, jam rritur në Gjermani, mes Hernës dhe Prishtinës, dhe sot udhëtoj nëpër gjithë Europën — duke kërkuar histori shqiptare, njerëz shqiptarë, komunitet shqiptar. Çfarë gjej kudo: një bashkësi që pavarësisht gjithçkaje mbahet bashkë.
Kush është diaspora shqiptare?
Diaspora shqiptare është një nga bashkësitë më të mëdha dhe më të shpërndara të Europës. Rreth 1,5 deri 2 milion njerëz me origjinë shqiptare jetojnë jashtë Shqipërisë dhe Kosovës — në Europën Perëndimore, në SHBA, në Australi, kudo në botë.
Vetëm në Europë janë mbi një milion. Dhe bashkësitë më të mëdha i gjen në:
Pse ikën
Historia e diasporës shqiptare është një histori guximi. Jo largimi — vendimi. Në vitet 1990, pas luftës në Kosovë, pas shembjes ekonomike në Shqipëri, qindra mijëra familje morën një vendim: Shkojmë. Jo sepse nuk e donin atdheun. Por sepse donin t'u jepnin fëmijëve më shumë.
Erdhën në vende ku gjuhën nuk e njihnin, në qytete që emrin e tyre e shqiptonin gabim. Punuan, kursyen, ndërtuan. Dhe sollën diçka që nuk mund të humbasë: Kulturën. Gjuhën. Vlerat. Familjen.
Çfarë i lidh — kudo në botë
Kur si shqiptar shkon në Zürich dhe hyn në një kafe shqiptare, e ndjen menjëherë: je mes tuajve. Mënyra e të folurit, e gjesteve, e përshëndetjes — është e njëjtë si në Prishtinë, si në Tiranë, si në Shkodër.
Diaspora shqiptare ndan një shpirt. Pavarësisht nëse dikush vjen nga Kosova apo nga Shqipëria, nëse ka lindur në Zvicër apo është rritur në Gjermani. Ka gjëra që na lidhin:
Gjuha — edhe kur dialektet ndonjëherë ndryshojnë shumë. Mikpritja — një shtëpi shqiptare gjithmonë i hap dyert. Familja — ajo qëndron mbi gjithçka. Futbolli — me një pasion që asnjë humbje nuk e thyen. Dhe ndjenja e të takuarit me ty ndërkohë që i përket dy botëve — ta mbash si forcë.
Zvicra — diasporë me densitet të veçantë
Komuniteti shqiptar në Zvicër është i veçantë. Proporcionale me numrin e banorëve, është një nga diasporat shqiptare më të mëdha në botë. Nuk është rastësi që dua.com — platforma më e madhe e takimeve për beqarët shqiptarë në mbarë botën — u themelua pikërisht në Zürich.
Gjermani — historia ime, historia juaj
Për mua personalisht, Gjermani qëndron në qendër. Herna ishte shtëpia ime e parë jashtë Kosovës. Në 2017 u ktheva, ndërtova një jetë dhe në fund zbulova dua.com.
Komuniteti shqiptar në Gjermani ka rritu. Gjenerata e dytë është e rritur, flet gjermanisht rrjedhshëm dhe mban brenda vlerave shqiptare. Kjo nuk është tension — kjo është pasuri.
dua.com — shtëpia dixhitale e diasporës
Kur një komunitet është kaq i shpërndarë, ka nevojë për mënyra të gjetjes. Online dhe offline. Dhe pikërisht këtë bën dua.com — aplikacioni shqiptar i takimeve me mbi 1,1 milion përdorues në mbarë botën.
I themeluar nga Valon Asani, vetë shqiptar kosovar, vetë fëmijë i diasporës, dua.com është më shumë se aplikacion takimesh. Është një vend ku beqarët shqiptarë nga e gjithë bota mund të gjejnë dikë që e kupton botën e tyre. Që e di çfarë do të thotë besa. Që qesh me të njëjtin shaka. Që mban të njëjtën histori.
Si Ambasador Markë për dua.com, udhëtoj nëpër Europë dhe sjell pikërisht këto histori jashtë. Sepse diaspora shqiptare meriton të shihet — në gjithë madhështinë, forcën dhe bukurinë e saj.
Kurrë mos harro
Kurrë mos harro nga ke ardhur. Kjo nuk është barrë. Ky është një spirancë. Një themel nga i cili mund të ndërtosh gjithçka.
Diaspora shqiptare e ka kuptuar këtë si pak bashkësi të tjera. Jeton në dy botë, flet dy gjuhë, feston dy kultura. Dhe e bën me një dinjitet që unë çdo ditë e admiroj nga e re.
Jam krenar të jem pjesë e kësaj historie. Dhe e vazhdoj ta tregoj — përmes intervistave rrugore, përmes mediave sociale, përmes çdo artikulli që shkruaj.
Nëse e njeh veten në këtë histori — ndiqe. Dhe nëse kërkon dikë që e njeh po ashtu: dua.com.